De paardenbloem (Taraxacum officinale en diverse andere species; ca. 250 (onder)soorten)

In een gematigd klimaat komt de paardenbloem veel voor in tuinen, op weiden en langs wegen. Van oorsprong komt de plant voor in Europa en delen van Afrika en Azië, maar door verspreiding via menselijk handelen komt ze tegenwoordig ook op veel andere plaatsen voor. De bloem bestaat uit een heleboel kleine gele bloemetjes, waaruit -ook zonder bevruchting- de grote wittige zaadbol met vele ‘zaadparapluutjes’ ontstaat.

De meeste mensen zien de paardenbloem als onkruid. Het is een lastig te verwijderen kruid, want als de penwortel afbreekt op behoorlijke diepte, dan kan deze zich herstellen en meerdere bladrozetten geven. De plant verspreidt zich snel en gemakkelijk door de ‘parachutes’ vanuit de bol die je ook zo gemakkelijk weg kunt blazen. Maar het is ook een heel nuttige plant.

De paardenbloem kun je gebruiken in soepen en salades. Net als bij cichorei kun je de wortel branden, waardoor een koffiesurrogaat ontstaat. Bovendien is de wortel gebakken heel goed eetbaar als de buitenkant goed afgeschraapt is. In de buitenkant van de wortel zitten veel bitterstoffen. Het afschraapsel van de buitenkant is daardoor goed te gebruiken als eetlustopwekker. Het vocht waarin paardenbloemwortels gekookt zijn of vers geperst wortelsap wordt wel gebruikt om artritis te behandelen. De wortel is in het voorjaar geneeskrachtiger dan in het najaar, hoewel diabetici beter de herfstwortels kunnen gebruiken, omdat daar meer insuline in zit. Rauw gegeten paardenbloemwortels maken het bloed dunner en kunnen baten bij allerlei klachten die daarmee geassocieerd zijn. Gedroogde paardenbloemwortels hebben dezelfde werking wanneer er op specifieke manier thee van gezet wordt (zie recepten). Deze thee werkt ook b.v. tegen acné. Verder wordt de wortel in gedroogde vorm tegen nier-, lever- en galkwalen gebruikt.

Van de bloemen kan een honingachtige siroop worden gekookt (zie recepten). Deze siroop wordt op dezelfde manier als honing genuttigd en is stimulerend voor de stofwisseling.

Thee getrokken van (bloem)blaadjes is goed voor de maag (zie recepten).

Verder is thee van de wortel en het blad bloedzuiverend en bloedsomloopstimulerend. Daarnaast zijn de jonge blaadjes rauw te eten, dus ook in sla. De bladeren van de paardenbloem kunnen verduisterd worden tegen de bittere smaak, zodat de bleke molsla ontstaat. De naam molsla is ontstaan, doordat men in het verleden in de lente in molshopen naar gebleekte paardenbloembladeren zocht. Oudere blaadjes moeten eerst gekookt worden. Daarbij moet het water het liefst een keer ververst worden, anders is het bitter. Door het water niet te verversen, kan deze gekookte bladgroente gebruikt worden als eetlustopwekker. Verder is van de bladeren een pesto te maken, op gelijksoortige manier als bij een normale pesto van basilicumbladeren (zie recepten).

Verder ontstaat er een melkachtig vocht als je de bloem plukt of de bloem van het steeltje haalt. In het algemeen geldt, dat een melkachtige vloeistof aanduidt dat de plant giftig is. In dit geval gaat dat niet op. Dit melkachtige sap werkt ook goed tegen wratten. Het sap van de plant kan gebruikt worden

als een bloedzuiverende voorjaarskuur. Tabernaemontanus (Jacob Dietrich Theodorus von Bergzabern (1520-1590) noemde het sap van de wortel en de stengel wonderbaarlijk voor de ogen. Het maakt ze helder en neemt onaangename vlekken weg en is zo een ‘gebenedijde artsenij’. Oftewel, het werkt tegen ‘wurmpjes’ in het gezichtsveld. Dit sap kan het best geconsumeerd worden door als de paardenbloem in het voorjaar in bloei staat gedurende twee weken een kuur met verse paardenbloemstengels te volgen. Daarvoor moeten dagelijks ca. 10-12 stengels met bloem geplukt worden. Dit moet in het geheel gewassen worden en vlak voor consumptie moet de bloem verwijderd worden. De stengels kunnen dan langzaam fijngekauwd worden. De kuur werkt ook tegen uitputting, vermoeidheid, uitslag, jeuk, opgezwollen klieren en verzacht de klachten bij reuma en jicht. En het opeten van de steel is niet lekker, maar wel goed voor je. Naast bovengenoemde kwaliteiten, bevat veel vitamines (A, B, C en D) en mineralen en werkt het bloedzuiverend.

Tips

• Gebruik de paardenbloemstengel als rietje in glazen limonade of vruchtensappen. Zo heb je altijd een rietje bij de hand!
• Gebruik versgeplukte bladeren van de paardenbloem als voer voor knaagdieren of vee.
• Gebruik paardenbloemen in een veldboeketje.

Recepten

Thee van gedroogde paardenbloemwortels

De wortels een paar uur in koud water weken en daarna opwarmen en zeven en 100 tot 125 ml een half uur voor en een half uur na het ontbijt drinken.

Thee van verse of gedroogde (bloem)blaadjes van de paardenbloem

Verse of gedroogde bloemetjes uit de bloembol van de paardenbloem en/of verse of gedroogde jonge blaadjes van de paardenbloemrozet gebruiken. Hiervan een opgehoopte theelepel overgieten met kokend water. Afdekken met een schoteltje en na ca. 5 min. trekken de thee zeven en in kleine slokjes drinken. Een thee-ei gebruiken kan natuurlijk ook.

Honingachtige siroop

Ingrediënten:

• 3 handen vol versverzamelde, gewassen paardenbloembloemetjes
• 1 liter water
• 1 kg suiker
• goed gewassen schil van een halve citroen (of naar believen een ander smaakje)

Bereiding:

1. Doe de paardenbloembloemetjes in een pan.
2. Schenk het water erover, doe het deksel op de pan en laat ongeveer 2 uur trekken.
3. Breng het geheel aan de kook en laat het langzaam weer afkoelen.
4. Laat het mengsel nog een nacht trekken.
5. Zeef het vocht. Voeg de suiker en de geraspte citroenschil toe.
6. Breng het mengsel al roerende aan de kook.
7. Zodra het mengsel kookt de pot op een klein vuurtje laten sudderen, niet hard doorkoken, tot het draden trekt. Dit duurt meestal enkele uren. Het afgekoelde mengsel zal dan koud ongeveer zo dik zijn als (bos)honing. Als het mengsel na afkoelen te dun blijkt te zijn, kun je het gewoon opnieuw opwarmen en verder inkoken.
8. Vul glazen potjes met de ‘honing’ en laat op de kop afkoelen.

Paardenbloempesto

Ingrediënten:

• 100 gr Paardenbloembladeren
• 30 gr Parmesan kaas (fijngeraspt)
• 100 gr Zonnebloempitten
• 150 ml Zonnebloemolie
• 2 teentjes knoflook
• Zout, peper

1. Was de paardenbloembladeren en dep ze droog met keukenpapier.
2. Snij de bladeren in smalle reepjes.
3. Pel de knoflooktenen en snij ze in klein of doe ze in de knoflookpers.
4. Rooster voorzichtig de zonnebloempitten.
5. Stamp of maal de zonnebloempitten fijn in een kom.
6. Voeg beetje bij beetje de overige ingrediënten bij het mengsel in de kom en mix ze (mixer, staafmixer of gebruik een keukenmachine).
7. Mix verder tot een homogene massa verkregen is.
8. Gebruik de pesto gelijk, bewaar in potjes in de koelkast (schone kleine glazen potjes vullen, laagje olie erop om verkleuring te voorkomen en op de kop af laten koelen) of vries het in (b.v. in ijsblokzakjes: 1 bolletje = 1 el pesto)
9. In de koelkast is de pesto in bovengenoemde potjes enkele weken houdbaar. In de vriezer enkele maanden.

Bronnen:

1. Het SAS handboek – John Lofty Wiseman
   (19^de druk; ISBN 90 215 8421 2)
2. Geneeskruiden uit Gods tuin – Maria Treben
   (3^de druk; ISBN 90 6097 218 x)
3. Handboek Survival Medicine – Christo Motz
   (1^ste druk ; ISBN 13:978-90-38916-78-1, ISBN 10: 90-38916-78-7)
4. Wikipedia – paardenbloem
5. www.heilkraeuter.de